Własne wartości

Wartościami w tym znaczeniu mogą być zarówno przedmioty fizyczne (nip. własne mieszkanie, samochód, ubiór), osoby (np. krewni, przyjaciele), jak i instytucje społeczne (np. organizacja, do której się należy), idee (np. idea sprawiedliwości społecznej), systemy przekonań (np. określony światopogląd). Cenność obiektów wynika bądź z tego, iż przyczyniają się do zaspokajania potrzeb rozmaitego rodzaju (wartość utylitarna), bądź że stanowią układ odniesienia dla określenia i wartościowania samego siebie (wartość osobowa); może być też cenność nadana przez społeczeństwo — każda społeczność wytwarza wspólne przeświadczenia o tym, co jest dla niej wartością i dąży do wszczepienia swym członkom tych przekonań (wartość normatywna). Tak np. przyjmowanie zasad określonej re- ligii obejmuje m.in. wytworzenie przekonań o wartości świątyń, przedmiotów kultu, osób zajmujących ważne miejsce w hierarchii duchowieństwa, przy czym są to wspólne wartości całej społeczności wyznawców danej re- ligii. Są wreszcie i takie przedmioty, którym człowiek przydaje wartości nie odwołując się ani do interesów własnych, ani też do społecznego procesu wartościowania — jest im przypisywana wartość jako „przedmiotom samym w sobie”, a nie ze względu na ich stosunek do czegoś poza nimi. W takim wypadku można by mówić o wartościach autotelicznych. Godne uwagi jest podkreślenie tego ostatniego, rzadko kiedy branego pod uwagę faktu. Rzecz w tym, że jeżeli nie działają czynniki przeszkadzające, samo kontaktowanie się z pewnym przedmiotem, który absorbuje wiele uwagi i z którym podejmuje się wiele rozmaitych czynności, może doprowadzić do ufor- mowania w umyśle złożonej struktury, która nabiera własności „układu stabilnego”, co znaczy, że struktura taka dąży do zachowania równowagi, wzbudzając tendencję do poszukiwania informacji, które jej treściowo odpowiadają.

error: Content is protected !!