Dwa względy

Podobne opinie wypowiada słynny amerykański psycholog społeczny Robert Zajonc. Sądzi on, że człowiek może kierować się dwoma względnie niezależnymi systemami regulacyjnymi: ewaluacyjnym i informacyjnym (czyli jakbyśmy powiedzieli — związanymi z Siecią Wartości i Siecią Operacyjną). Wskazując na różnice między tymi systemami, podkreśla on następujące zjawiska. Sądy ewaluacyjne są niezależne, zaś informacyjne — zależne od kontroli podmiotu; pierwsze są dokonywane szybciej i z mniejszym wysiłkiem niż drugie; są oporne na zmianę, podczas gdy sądy informacyjne są plastyczne; ludzie mają dużo większe zaufanie do sądów ewaluacyjnych’ i dużo lepiej pamiętają je niż informacyjne. Rozróżnienie to prowadzi autora do dokonania rozróżnienia między dwoma zbiorami własności obiektów świata. Te zbiory własności są to taw. discriminanda, a więc cechy będące podstawą sądów informacyjnych, i tzw. preferen- da, będące podstawą sądów ewaluacyjnych. Powstaje pytanie: czym kieruje się człowiek, kiedy otrzymuje informacje? Czy przewagę’ mają tendencje do organizowania doświadczeń w sposób deskryptywny czy ewaluatywny? Z badań, które na ten temat prowadzono także i u nas, wynika, że zależy to od różnych czynników, m.in. od nastawienia. Tak np. Maria Lewicka stwierdziła, że przy charakteryzowaniu osób, o których człowiek ma niewiele informacji, zachodzi tendencja do „domyślania się” cech bądź takich, które są podobne pod względem wartości (np. dodawania nowych cech pozytywnych do poprzednio znanych pozytywnych), bądź cech podobnych pod względem opisowym (a więc takich, których treść merytoryczna odpowiada poprzedniej wiedzy). To pierwsze zjawisko można było wywołać wtedy, gdy badana osoba miała charakteryzować kogoś ze względu na odniesienie do siebie (ze względu na chęć lub niechęć przebywania z tym kimś w określonej sytuacji), to drugie wtedy, gdy charakterystyka była dokonywana z punktu widzenia zadania (przydatność— —nieprzydatność danej osoby do pewnych czynności). Nastawiając osobę badaną w jeden lub drugi sposób można było aktywizować reguły właściwe bądź Sieci Wartości, bądź Sieci Operacyjnej.

error: Content is protected !!