Bez prowokacji

Opisywana tu forma agresji pojawiać się będzie spontanicznie, bez agresywnej prowokacji z zewnątrz. Będzie to agresja dla przyjemności, czyli agresja immanentnie motywowana. Nasza analiza wskazuje jednak, że owa forma agresji wcale nie zakłada istnienia „wrodzonego popędu agresywnego” stworzonego przez naturę. To, co można by nazwać agresywnym popędem, stanowi produkt kształtowania się osobowości. Jego źródłem jest zapotrzebowanie na stymulację. Zauważmy jednak, że jest to własność niespecyficzna — zaspokoić owo zapotrzebowanie można w różny, nie wyłącznie agresywny sposób. Można dostarczać sobie stymulacji podejmując trudne, ryzykowne zadania, wybierając działalność wymagającą ruchu, pokonywania przeszkód, walki z przyrodą. Ale z pewnością agresji nauczyć się jest łatwiej, przynajmniej jej najbardziej prymitywnych form. Dlatego małe dziecko, u którego jest szczególnie duże zapotrzebowanie na stymulację, może dość łatwo popaść w „agresywny nałóg”. Wyobraźmy sobie następującą sytuację: oto dziecko, które w normalnych warunkach odczuwa silny głód stymulacji, poszukując na oślep różnych sposobów jej podwyższenia przekonuje się, że czynności gwałtowne lub destruktywne, takie jak hałasowanie, tłuczenie przedmiotów, wspinanie się na niedozwolone miejsca, atakowanie rówieśników itp., mogą dostarczyć wiele przyjemności. Rodzice i otoczenie zniecierpliwieni i rozzłoszczeni zaczynają uciekąć sdę do gwałtownych reakcji: krzyczą na dziecko, biją je, wymyślają mu itp. Ich zachowanie będzie w pewnym stopniu dla takiego dziecka pożądane. Co więcej, zachowanie to dostarcza wzorów, które dzięki naśladowaniu pozwolą dziecku zaspokajać różne potrzeby: likwidować głód stymulacji, a zarazem realizować pragnienie upodobniania siię do dorosłych. Liczne doświadczenia z silną stymulacją będą podwyższać poziom adaptacji, a więc jeszcze bardziej wzmagać zapotrzebowanie na stymulację, a więc — czynić z agresji jeszcze bardziej pożądane doświadczenie. Mamy tu więc do czynienia ze swego rodzaju ‚błędnym kołem, które prowadzi do narastania „popędu agresywnego” rozumianego tu jako skłonność do spontanicznej agresji.

error: Content is protected !!