This is default featured post 1 title
This is default featured post 2 title
This is default featured post 3 title
This is default featured post 4 title
This is default featured post 5 title

Osobowość jako centralny System regulacji

Przedstawiona wyżej w zarysie charakterystyka systemu, który został określony jako osobowość, miała za zadanie wskazać te jego właściwości, dzięki którym pełni on funkcje regulacji stosunków między człowiekiem a światem. W istocie funkcje regulacyjne są pełnione przez ogromną liczbę rozmaitych, mniej lub bardziej złożonych mechanizmów. Weźmy pod uwagę jakąkolwiek czynność człowieka: czy to będzie chodzenie, zapinanie guzików, chwytanie przedmiotów, narysowanie linii prostej, użycie młotka do wbicia gwoździa, odczytanie litery, rozpoznanie twarzy, dodanie dwóch liczb jednocyfrowych czy cokolwiek innego równie — zdawałoby się — prostego, wręcz elementarnego, żadna z tych czynności nie może dojść do skutku, zanim w umyśle nie zostanie wytworzone odpowiednie „urządzenie” — układ funkcjonalny, jak to nazywał wybitny radziecki neuropsycholog, Aleksander Łuria. U niemowlęcia nie istnieją tego rodzaju układy funkcjonalne i dlatego nie jest ono w stanie wykonać żadnej z wymienionych tu czynności. Takie układy tworzą się w ciągu życia pod wpływem doświadczenia, a nie jako automatyczna konsekwencja dojrzewania. Są one pewnego rodzaju mechanizmami regulacji, ponieważ sterują zachowaniem tak, aby osiągało ono określone rezultaty zgodne ze standardem. W wykonywaniu najprostszej czynności, np. wbijania gwoździa młotkiem, musi zajść taki proces sterowania, który doprowadzi do zgodności między standardem (wbity gwoźdź) a zachowaniem (odpowiednie ruchy rękoma), przy czym realizacja tego standardu odbywa się dzięki dostosowaniu kolejnych ru- ęhów (skurczów mięśni) do odpowiednich wzorców ruchowych uprzednio utworzonych w mózgu.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Obiekty

Mówiąc o położeniu danej struktury zakładamy, że są obszary Sieci Poznawczej mające większe lub mniejsze znaczenie dla jej funkcjonowania — im większe zmiany w działaniu całego systemu wiążą się ze stanem określonego elementu, tym bardziej centralne położenie można mu przypisać. Fakt ten zilustrować najłatwiej na przykładzie takiego sytemu, jak ideologia. W każdej ideologii można wyodrębnić pojęcia podstawowe, które określają treść ideologii i bez których musiałaby się ona rozpaść; tak np. podstawowym pojęciem każdej ideologii narodowej jest po jęcie narodu. Są też takie pojęcia, które można usunąć z systemu lub zmienić bez większej szkody dla całości. Te pierwsze są umieszczone centralnie, natomiast drugie — peryferycznie. W całości Sieci Poznawczej Struktura Ja zajmuje na ogół, ale nie zawsze, położenie bliskie centralnego. U wielu ludzi położenie centralne zajmują inne „obiekty”, takie jak „moje dziecko”, „rodzina”, „ojczyzna”, jakaś „idea społeczna” itp. Wtedy stan pożądany dla tych obiektów może stać się dominującym źródłem motywacji. Strukturę Ja można więc wyobrazić sobie jako swego rodzaju „sztab”, który odpowiada za realizację strategii, jakie jednostka zamierza realizować. Założenia tej strategii mogą wychodzić z owego sztabu, ale mogą również być ich inspiratorem otrzymane zadania, dostrzeżone interesy innych ludzi, system własnych ideałów i pozaosobistych wartości itp. Oczywiście, również i sam ,,sztab” może być, nader często bywa, „autorem strategii” układanej pro domo sua. Innymi słowy, człowiek podejmuje działania, które mają na celu ochronę, podtrzymanie i rozwój samego siebie — własnego „ja”. Tak więc „ja” może być zarówno w pewnym sensie samodzielną instancją regulacji, jak też niezbędnym pośrednikiem dla procesów regulacji inicjowanych w innych obszarach systemu.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

„Psychologia Wychowawcza”

Stwierdzenie, że Struktura Ja jest umieszczona w większym systemie — w Sieci Poznawczej — rodzi pytanie o jej granice: jaka część treści poznawczych należy do „ja”, a jaka do „nie-ja”? Otóż granice między „ja” a „nie-ja” nie zawsze są ostre i nie zawsze stałe. Prawdopodobnie Struktura Ja jest organizacją o zmiennych granicach. W określonych warunkach (których analizę tu pominiemy) granice te mogą się rozszerzać lub zwężać, włączając więcej lub mniej elementów w jej obszar, i czasami, przynajmniej na jakiś moment, może dochodzić do ogromnego poszerzenia tych granic, jak to wyraził poeta: „nazywam się Milijon, bo za milijony kocham i cierpię”. W praktyce najczęściej się zdarza, że do „ja” zostają w większym lub mniejszym stop niu włączone elementy otoczenia, np. członkowie rodziny, posiadane przedmioty, miejsce, w którym długo się przebywa. Umieszczenie Struktury Ja w większym systemie (którego stanowi ona część), ma również inne jeszcze konsekwencje. Otóż można przypuścić, że w ramach tego systemu aktywność jednej struktury będzie wpływała na stan drugiej i że wpływ ten okaże się tym silniejszy, im struktury te silniej są ze sobą związane, a wyrażając to nieco inaczej — im jest mniejszy dystans psychologiczny między nimi. Mówiąc o psychologicznym dystansie, mamy na myśli następującą zależność: w umyśle każdego z nas są obecne „reprezentacje” przedmiotów, zjawisk, sytuacji, z którymi mamy stale do czynienia. Reprezentacje te pozostają między sobą w pewnych relacjach; np. osoby znajdujące się w naszym otoczeniu pozostają w relacjach pokrewieństwa (brat, kuzyn, daleki kuzyn, powinowaty), w relacjach związanych z ich pozycją społeczną (uzależnioną od zajmowanego stanowiska, od .instytucji, w której pracują, od wykształcenia itp.) lub z miejscem zamieszkania (sąsiad, osoba z tego samego osiedla, z tego samego miasta, z tego samego kraju itp.). W ramach każdej z tych relacji pewne osoby są uważane za bliższe, inne — za dalsze, np. brat jest bliższy niż kuzyn, sąsiad z tego samego domu — bliższy niż sąsiad z osiedla, osoba zajmująca podobne stanowisko — bliższa niż osoba umieszczona dużo wyżej lub dużo niżej w hierarchii zawodowej.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Ewentualny porządek

Struktura ta, podobnie jak inne struktury, jest „umieszczona” w Sieci Poznawczej: zarówno w porządku deskryptywnym, jak i ewa- luatywnym. Umieszczenie w porządku deskryptywnym, a więc w Sieci Operacyjnej, znaczy, że określone zositaje własne położenie w stosunku do innych przedmiotów: położenie w przestrzeni fizycznej (dzięki czemu podmiot może zdawać sobie sprawę, jak w stosunku do niego są rozmieszczone inne przedmioty otoczenia), położenie w przestrzeni społecznej (dzięki czemu podmiot określa swą przynależność społeczną, kulturową, klasową, określa też dystans, jaki go dzieli od. ludzi zajmujących inne położenia), położenie na kontinuum czasu (dzięki czeimu podmiot może ująć siebie i innych, a także to, co mu się przydarza, jako uporządkowane historycznie) itp. Umieszczenie w Sieci Operacyjnej pozwala także , dokonywać symbolicznych manipulacji na sobie samym, a więc wyobrażać siebie w różnych rolach, w różnych miejscach, podlegającego rozmaitym zmianom itp. Umieszczenie własnego „ja” w porządku ewaluatywnym, a więc w Sieci Wartości, wiąże się z przypisaniem sobie wartości, przy czym może to być różna wartość w zależności od tego, na jakich skalach jest rozpatrywana: tak więc człowiek może wartościować siebie rozmaicie w zależności od punktu widzenia: urody, moralności, siły fizycznej, zaradności itp. W dzieciństwie i młodości oceny samego siebie bywają niestałe, ponieważ zależą od tego, na jakich skalach człowiek rozpatruje siebie, a także od tego, jakie były jego najświeższe doświadczenia z samym sobą. U człowieka dojrzałego dochodzi do hierarchicznego uporządkowania skal wartości i do ustabilizowania doświadczeń. Stałe położenia na najważniejszych skalach decydują wtedy o tym, jak jednostka wartościuje siebie, czyli decyduje o poziomie samoakceptacji. Jedną z istotnych przesłanek tego poziomu jest to, jak człowiek był wartościowany przez swoje otoczenie, a przede wszystkim przez osoby, które miały w jego życiu znaczenie (tzw. osoby znaczące).

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn
error: Content is protected !!