Dane zalecenie metodyczne staje się tylko wówczas sformułowaniem uznanym

Wiedza Stanowiąca dorobek metodyki wychowania zawiera nie tylko sformułowania pozwalające racjonalnie planować kształtowanie układu wychowawczego i wpływać na jego funkcjonowanie. Wiedza ta zawiera również sformułowania pozwalające projektować działanie, które może wywołać zamierzone rezultaty funkcjonowania tego układu wychowawczego, a więc np. zmianę postaw wychowanka, zgodną z przyjętym systemem celów wychowawczych. Dane zalecenie metodyczne staje się tylko wówczas sformułowaniem uznanym, gdy weryfikacji tego sformułowania (opartej na właściwych podstawach teoretycznych) towarzyszy właściwa jego waloryzacja. Mówiąc o waloryzacji zalecenia metodycznego mamy na myśli podanie racji wyboru celów działalności wychowawczej, której efektywności (skuteczności i ekonomiczności) mają służyć, sformułowane przez metodykę wychowania, zasady, reguły i dyrektywy.

Metodyka wychowania, wskazując na sformułowania normatywne

Łatwo dostrzec, że tak rozumiane sformułowania opisowo-wyjaśniające i sformułowania normatywne są ze sobą ściśle związane, czyli można je ujmować jako dwie funkcje tego samego kompleksu pojęć, twierdzeń i ocen. Rzecz bowiem w tym, że metodyka wychowania, wskazując na sformułowania normatywne, stara się określać wzorce, które mogą ukierunkować działalność praktyczną. Każde zaś naukowe sformułowanie opiera się na twierdzeniach opisowo-wyjaśniających, wyrażających naukową wiedzę o rzeczywistości stanowiącej przedmiot i cel naszych oddziaływań. Ale metodyka wychowania musi dysponować nie tylko odpowiednimi modelami (i związanymi z nimi twierdzeniami i ocenami), których oryginałami są np. rzeczywiste układy wychowawcze oraz modelami zadań dopasowanych do elementów rzeczywistości, których przekształcenie ma być rezultatem funkcjonowania tych układów. Musi ona także dysponować modelami, których odpowiednikiem jest działalność wychowawcza, a więc działalność polegająca na stwarzaniu faktów wychowawczych za pomocą układu wychowawczego. Łatwo przecież zauważyć, że w wychowaniu zdarzenie składające się na socjalizującą wychowanka jego aktywność są zawsze poprzedzone zdarzeniami składającymi się na samo działanie wychowawcy i że np. inicjowanie faktów wychowawczych i tworzenie układów wychowawczych zależy od czynności osób wychowujących. Wolno więc powiedzieć, że chcąc projektować własne jakiekolwiek skuteczne działanie wychowawcze, warto mieć jego odpowiedni model pojęciowy i związane z nim zalecenia. W tym zaś przypadku model ten dotyczy już nie dzieła czy wytworu, ale samego sprawcy i jego czynności sprawczych.

Metodykę wychowania interesują więc twierdzenia, które ustalają zależności między:

Zdarzeniami składającymi się na warunki i przebieg czynności wychowawcy, zdarzeniami składającymi się na czynności wychowanka, zdarzeniami, które są osobowościowymi skutkami interakcji między wychowawcą a wychowankiem i mogą być potraktowane jako zadania działań wychowawczych, czyli funkcje układu wychowawczego. Wynika stąd, że sformułowania (pojęcia, twierdzenia, oceny), którymi posługuje się metodyka wychowania, można by charakteryzować dwojako,  albo też ze względu na zajęte stanowisko wyróżnić dwie ich odmiany. Po pierwsze, można by mówić o sformułowaniach opisowo-wyjaśniających, czyli takich, które zawierają wiedzę o tym, co jest, i w związku z tym opisują i stanowią element określonych pojęć, twierdzeń i ocen opisujących i wyjaśniających rzeczywistość. Po drugie, można by mówić o sformułowaniach normatywnych, które informują o tym, co być może i ewentualnie, co powinno, a co nie powinno być, i w związku z tym umożliwiają zmierzające do optymalizacji funkcji projektowanie oraz ocenę istniejącego stanu rzeczy. Na przykład metodyka wychowania, z jednej strony, operuje modelem opisowo-wyjaśniającym postawy pozwalającym badać, a więc opisywać, wyjaśniać i przewidywać określone fakty, z drugiej strony zaś operuje różnymi modelami normatywnymi dotyczącymi osobowości wychowanków.

Metodyka wychowania nie tylko rejestruje różnorakie twierdzenia ukierunkowujące

Zdaniem cytowanego autora przedstawione zróżnicowanie przewidywań ma charakter względny i to zarówno w skali jednostkowej, jak i społeczno-historycznej. Tam bowiem, gdzie jeden człowiek może czynnie ingerować, drugi musi przystosowywać się do zdarzeń, które nie zależą od jego wpływu. Metodyka wychowania nie tylko rejestruje różnorakie twierdzenia ukierunkowujące, ale stara się je zweryfikować. Metodyka wychowania stara się także gromadzić takie twierdzenia, z których mogą wynikać zasady, reguły i dyrektywy doniosłe praktycznie. Metodyka wychowania rejestruje przede wszystkim twierdzenia oznaczające np. zależności przyczynowe, jakie zachodzą między zdarzeniami, które określimy jako działanie odwołujące się do pomocy układu wychowawczego, czyli działanie wychowawcze, a zdarzeniami stanowiącymi skutki tych działań. Równocześnie metodykę wychowania interesują twierdzenia celowościowe, tj. takie, z których mogą wynikać przewidywania mające walory interwencyjne lub adaptacyjne. Zatem metodyka wychowania gromadzi twierdzenia o zależnościach między trzema odmianami zdarzeń.

Twierdzenia, o których dotąd mówiliśmy

Orzekają o zależnościach dotyczących takich kategorii zdarzeń, gdy zdarzenie stanowiące przyczynę postulowanych zdarzeń może być upostaciowane w ludzkiej działalności. Są to twierdzenia, dzięki którym aktywność ludzka może włączyć się w łańcuch zdarzeń Jako jedno z ogniw, Stając się istotnym czynnikiem stanów czy zmian uznanych za zadanie. Ale w planowaniu racjonalnej działalności ważne są także i pewne przewidywania, zwracające naszą uwagę na okoliczności, na które nie mamy wpływu. Jakkolwiek bowiem,  tylko te pierwsze przewidywania służą za podstawę zaleceń instruujących nas, jak wywoływać pewne zdarzenia, to jednak i te drugie przewidywania są niezbędne. Jakkolwiek dostarczają one wiedzy o zdarzeniach, na które nie mamy wpływu, to jednak stanowią podstawę zaleceń adaptacyjnych. Mówią one o tym, jak np. uniknąć niepożądanych skutków zdarzeń, na których istnienie czy przebieg nie mamy wpływu. „Za przykład pisze A. Delorme może tu służyć wiedza meteorologiczna dotycząca zjawisk znajdujących się poza zasięgiem możliwości oddziaływania na nie, a której przewidywania jeśliby osiągnęły należyty poziom dokładności i pewności byłyby nieocenione przez umożliwienie przystosowania się do tych zjawisk, np. przez szybkie uprzątnięcie zbiorów, gdy przewiduje się opady, opuszczenie zagrożonej tajfunem okolicy itp.”

Wskazane wyżej twierdzenia stanowią podstawę przewidywań, na których opierają się zalecenia interwencyjne

Szukając zatem zależności między pożądanymi zmianami i stanami rzeczy a działaniami wychowawczymi, metodyka wychowania stara się uchwycić zależności przyczynowe, które mają charakter zależności dających się wykorzystać w działalności praktycznej. Chodzi tu więc o tzw. zależności sprawcze, a zatem o zdarzenia, które nie tylko są przyczyną zdarzeń pożądanych, ale i mogą być przez nas celowo wywoływane. Interesują więc metodykę wychowania te przyczyny, które można wykorzystywać w projektowaniu działania. Metodyka wychowania stara się więc analizować twierdzenia różnych nauk i wykrywać wśród nich twierdzenia o związkach sprawczych. Dopiero bowiem dysponując takimi twierdzeniami, możemy wskazywać nie tylko na cechy istotne zdarzeń wyróżnionych jako pewna całość (np. fakt czy układ wychowawczy), ale i na zachodzące między nimi związki przyczynowe, które decydują o istnieniu tej całości oraz o dokonujących się w jej ramach zmianach ważnych dla realizacji naszych zamierzeń. W rezultacie metodyka wychowania operuje nie tylko modelami pojęciowymi opisującymi rzeczywistość, ale i wyjaśniającymi ją. I tak np. model układu wychowawczego obejmuje nie tylko cechy samego procesu wychowania, pozwalające wyróżnić ten proces spośród innych procesów, ale i wskazuje na istotne i dające się kształtować cechy rzeczywistości, od których zależy tempo, efektywność i ekonomiczność tego procesu. Są to cechy podmiotu, przedmiotu i warunków zewnętrznych wychowania, decydujące o zamierzonych skutkach funkcjonowania układu wychowawczego. Dopiero bowiem znając taki kompleks cech wiemy, na co mamy oddziaływać, by wywołać taką zmianę w funkcjonowaniu układu wychowawczego, dzięki której uzyskujemy pożądany skutek.

Twierdzenia

Wolno powiedzieć, że zalecenia tym bardziej okazują się przydatne przy podejmowaniu decyzji, im bardziej twierdzenia (sformułowania informujące o zależnościach), na których się owe zalecenia opierają, ułatwiają racjonalne przewidywanie różnorakich zdarzeń i dzięki temu racjonalne projektowanie naszego postępowania wychowawczego. Wiedząc np., że człowiek tym chętniej wykonuje pewne czynności, im bardziej zależy mu na określonych następstwach tych czynności, możemy projektować oddziaływania pobudzające nadzieję na uzyskanie tych następstw. Wychowawca wiedząc, że chłopiec chciałby opanować określone umiejętności sportowe, może dzięki temu przewidywać, iż jeżeli zaoferuje wychowankpwi szanse zdobycia tych umiejętności w zamian za uzupełnienie określonych braków w edukacji szkolnej, wychowanek te czynności edukacyjne wykona. W rezultacie wychowawca może w odpowiedni sposób zaprojektować działanie stymulujące określoną aktywność osoby wychowywanej. Niewątpliwie szereg zaleceń należących do metodyki wychowania nawiązuje do twierdzeń, z których wynika rozumowanie przebiegające następująco: jeżeli zamierzone zadanie uznamy za następstwo określonych racji, a dany środek i okoliczności jego zastosowania jako taką rację, to chcąc zrealizować to zadanie, możemy w określonych okolicznościach zastosować ów środek.

Pojęcie istotne, a jednocześnie praktycznie efektywne

Modele pojęciowe, na których metodyka wychowania buduje odpowiednie reguły działania wychowawczego, wskazują więc na cechy działania w praktyce społecznej decydujące o skuteczności i ekonomiczności działalności wychowawczej. Mówiąc inaczej, pojęcie ogólne tylko wtedy może być uznane za model pojęciowy, kiedy dzięki temu pojęciu wiadomo, od czego zależy zamierzony i możliwy do osiągnięcia skutek ewentualnego działania. Chodzi więc o pojęcie istotne, a jednocześnie praktycznie efektywne. Rzecz więc ma się podobnie jak z modelem pojęciowym dotyczącym samochodów. Jeżeli model ten ma stanowić element wiedzy pozwalający korzystać z samochodu, znajomość tego modelu powinna nie tylko umożliwiać odróżnienie samochodu od furmanki konnej, ale i umożliwiać kierowanie samochodem, a więc wskazywać na te elementy, na które możemy oddziaływać, powodując odpowiadające nam funkcjonowanie samochodu. Nie wystarczy wiedzieć, czym jest np. układ wychowawczy, trzeba także wiedzieć, z jakich elementów się składa i które z nich decydują, i w jakich sytuacjach, o funkcjonowaniu tego systemu. Dopiero znając twierdzenia informujące o takich zależnościach możemy wiedzieć, na co konkretnie oddziaływać, aby osiągnąć zamierzony wynik.

Model pojęciowy jest to pojęcie, które ma umożliwić oddziaływanie na pewną klasę obiektów

Wychowanie Resocjalizujące stanowiących funkcję rozmaitych układów wychowawczych informują także o tym, co jest wspólne dla wszystkich faktów i układów wychowawczych. Wspomniane terminy dają ogólny, swoiście uproszczony obraz rzeczywistości wychowawczej, pozwalając jednak spośród różnych jej elementów wyróżnić te, które nas interesują. Chodzi tu o obraz rzeczywistości ujmowany jako optymalne warunki określonego działania.
Można więc tu mówić o modelach pojęciowych. Takim modelem pojęciowym jest np. pojęcie postawy, o ile umożliwia mi zorientowanie się, jaka jest postawa wychowanka i o ile dzięki pojęciu postawy będę wiedział, co należy zrobić, aby tę zaobserwowaną postawę zmienić lub utwierdzić. I chodzi tu nie tylko o jednego wychowanka. Model pojęciowy jest to pojęcie, które ma umożliwić oddziaływanie na pewną klasę obiektów. Chodzi przy tym o przystosowanie się do realiów sytuacji, a więc o działanie na podstawie przyjętej dyrektywy.

Podstawy teoretyczne zaleceń metodycznych

Z wyżej przedstawionych ustaleń wynika, że istotnym warunkiem systematyzacji zaleceń, stanowiących treść metodyki, jest zbiór odpowiednich twierdzeń. Chodzi przy tym o twierdzenia teoretyczne, czyli opisujące ogólne zależności i stosujące mniej lub bardziej ogólne pojęcia, odnoszące się do tej samej dziedziny rzeczywistości. Dopiero bowiem wtedy, kiedy dysponujemy takimi twierdzeniami, możemy nie tylko uzasadniać, ale i wyjaśniać, a więc i systematyzować, sformułowania stanowiące treść metodyki wychowania.
Modele
Formułując takie zalecenia, które można zaliczyć do metodyki wychowania, musimy dysponować zbiorem odpowiednio ogólnych pojęć, czyli tzw. modeli pojęciowych. Chodzi tu bowiem o zalecenia dotyczące nie tylko jednego faktu wychowawczego (np. wymierzenie kary za nie aprobowane zachowanie się), ale o wszystkie tego rodzaju fakty wychowawcze. Chodzi nie o konkretny układ stosunków między wychowankiem a wychowawcą, w wyniku którego wychowanek wykonał ważkie wychowawczo zlecenie wychowawcy, ale o wszystkie analogiczne pod względem funkcjonalnym układy stosunków społecznych, czyli tu układy wychowawcze. Tak zatem zalecenia wchodzące w skład metodyki wychowania zbudowane są z terminów ogólnych, które dotycząc faktów wychowawczych.

error: Content is protected !!