This is default featured post 1 title
This is default featured post 2 title
This is default featured post 3 title
This is default featured post 4 title
This is default featured post 5 title

ZACHOWANIA AGRESYWNEGO

W jaki sposób opisany w poprzednim rozdziale system, którym jest osobowość człowieka, wpływa na zachowanie się? W jakim stopniu ustosunkowania jednostki do jej społecznego otoczenia dadzą się interpretować za pomocą pojąć, które wprowadzaliśmy opisując osobowość? Aby to pokazać, zajmiemy się określoną formą społecznego zachowania ludzi — agresją, zastanowimy się, co do rozumienia tak ważnego społecznie zjawiska wnosić może sposób myślenia o osobowości, który proponujemy, Z agresją mamy doświadczenia wszyscy. Obserwujemy co dzień jej niezliczone przejawy u drugich i u siebie. Obraźliwe słowa, wymysły, groźby, oskarżenia, pomówienia, szyderstwa, niszczenie przedmiotów, zadawanie bólu, ranienie, zabijanie — to tylko przykłady czynów zaliczanych do kategorii agresywnych. Analiza źródeł agresji prowadzi do wyodrębnienia trzech głównych. Agresja powstaje jako reakcja na zdarzenia, które wywołują gniew, takie jak np.: utrudnianie działań, ograniczanie swobody, pozbawienie czegoś, traktowanie obraźliwe i lekceważące, naruszanie reguł współżycia. Taką formę nazywa się niekiedy „agresją gniewną” lub „agresją emocjonalną”. Agresja bywa także wyuczonym sposobem osiągania celów, które jednostka uważa za pożądane. Dziecko może nauczyć się, że awantura skłania rodziców do dania mu tego, co sobie życzy, człowiek dorosły zaś może uznać, że posługiwanie się przemocą, groźbami czy wymysłami jest dobrym sposobem egzekwowania posłuszeństwa itp. W życiu jednostki grabież, a w życiu społeczeństw — wojna zdobywcza są skrajnymi przykładami sposobów osiągania dóbr przy użyciu środków agresywnych. Tego rodzaju agresja bywa nazywana agresją instrumentalną. Nieraz jest ona realizowana „na chłodno”, ponieważ traktuje się ją tak samo, jak inne sposoby skutecznego zachowania się.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Centralny system

Nasz sposób przedstawiania osobowości jako centralnego systemu integracji i regulacji zachowania się ludzi zakładał, że jest to system, który kształtując się w ciągu życia — przede wszystkim w dzieciństwie i młodości — warunkuje relacje człowiek—świat. O ile w początkowych stadiach rozwoju relacja ta określona jest przede wszystkim przez własności otoczenia, o tyle w miarę kształtowania się osobowości w coraz większym stopniu od .podmiotu zależy, jak się ona będzie układała. Tak więc analizując proces formowania osobowości możemy dojrzeć przesłanki dla ukształtowania podstawowych zasad tej relacji. Chcemy jednak podkreślić, że proces ów nie polega na formowaniu stałych cech, które determinują stały wzór reagowania w sytuacjach życiowych. Osobowość jest systemem funkcje tego systemu jako całości odpowiadają za to, co człowiek uczyni w konkretnej sytuacji. Aby myśl tę skonkretyzować, przedstawimy w dwóch kolejnych rozdziałach, w jaki sposób opisany przez nas system regulacji steruje społecznym zachowaniem się ludzi. Rozpatrzmy dwie formy tego sterowania: taką, która polega na podejmowaniu czynności agresywnych, i taką, która prowadzi do pojawiania się czynności prospołecznych. Stoimy na stanowisku, że każda z tych form społecznego zachowania .może być kontrolowana przez różne instancje regulacji oraz że konkretne formy ludzkiej działalności są funkcją aktywności całego systemu i relacji, jakie w nim zachodzą w związku z sytuacją, w jakiej człowiek się znalazł.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Pozaosobiste dobro

Wydaje się, że klasyfikacja Maslowa pomija tę grupę potrzeb, którą na gruncie naszej klasyfikacji można „lokalizować” w Sieci Wartości, a więc tych, których zaspokojenie wymaga troski o jakieś pozaosobiste dobro. Rzecz jasna, że konkretna treść potrzeb zależy od konkretnych własności określonych obszarów systemu regulacji. Tak np. w zależności od tego, jak kształtowała się Sieć Operacyjna, potrzeby wiedzy i rozumienia mogą dotyczyć tej lub innej sfery rzeczywistości, np. mogą koncentrować się albo na technice, albo stosunkach międzyludzkich lub też dotyczyć muzyki. Stwierdzając, że system regulacji jest źródłem potrzeb, a zarazem przedstawiając ów system jako specyficzną organizację „poznawczą” uformowaną w mózgu człowieka, wskazujemy na pochodność potrzeb od relacji człowiek—świat. W tym samym stopniu, w jakim zarówno Mechanizmy Popędowo-Emocjonalne, jak i Sieć Poznawcza kształtują się pod wpływem otoczenia społecznego, potrzeby, jakie z ich ukształtowania się wiążą, muszą być społecznie określone. System regulacji, tworząc potrzeby, wytwarza zarazem środki zaspokajania potrzeb. W systemie tym zostają wypracowane wyobrażenia przedmiotów i sytuacji zaspokajających potrzeby, tworzą się programy czynności, za pomocą których przedmioty te i sytuacje mogą być osiągane. Cały ten proces przebiega wedle swoistego porządku, ponieważ w trakcie rozwoju kształtują się i stabilizują reguły organizujące go. Reguły te przejawiają się w formie właściwych każdej jednostce strategii wyboru celów życiowych i zasad ich realizacji (czyli zadań w terminologii Kazimierza Obuchowskiego), a także trwałych postaw wobec rozmaitych przedmiotów otoczenia. Poznając te reguły, osiągamy możliwość przewidywania zachowania się ludzi, w tym także własnego zachowania się (jeżeli potrafimy wykrywać zasady, którymi rządzi się nasz własny system regulacji). Musimy jednak pamiętać, że wiele takich „reguł” postępowania (potocznie uznawanych za przejaw charakteru człowieka) ulega mniejszym lub większym zmianom w ciągu życia, toteż trudno jest orzec o człowieku coś, co raz na zawsze byłoby prawdziwe.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Zapotrzebowania

Sieć Wartości jest źródłem zapotrzebowania na informacje o tym, iż wszystko, czemu jednostka przypisuje wartość (np. określone osoby, rodzina, kraj, podstawowe zasady światopoglądowe), pozostaje w korzystnym stanie, iż nic im nie zagraża i nie utrudnia rozwoju a także, iż jednostka ma zachowany kontakt z tymi wartościami. Potrzeby wynikające z powstania Sieci. Operacyjnej polegają na zapotrzebowaniu na informacje o stanie rzeczywistości oraz o procesach i zmianach, jakie w niej zachodzą, a także na informacje i sprawności umożliwiające wprowadzenie ładu w systemie pojęć i tworzenie z nich coraz większych całości; wyraża się to w postaci tzw. potrzeb wiedzenia i rozumienia (potrzeby poznawcze) oraz w dążeniu do określonych form harmonii (potrzeby estetyczne). Przedstawiony tu przegląd potrzeb jest w pewnym stopniu zbliżony do tego, który przedstawił jeszcze w latach pięćdziesiątych słynny psycholog amerykański, jeden z twórców tzw. psychologii humanistycznej, Abraham Maslow. Lista potrzeb zaproponowana przez Maslowa zdobyła sobie wielką popularność. Wymienił on siedem grup tzw. potrzeb podstawowych, mianowicie potrzeby: fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności i miłości, szacunku, sa- mourzeczywistnienia, wiedzy i rozumienia, estetyczne. Pierwsze dwie grupy (fizjologiczne bezpieczeństwa) pochodzą, według naszego poglądu, od Mechanizmów Popędowo-Emocjonalnych, następne dwie (przynależności i miłości oraz szacunku) — od Struktury Ja, a potrzeby wiedzy i rozumieniia oraz estetyczne mają źródło w Sieci Operacyjnej. Wymieniona przez Maslowa potrzeba samourzeczywistnie- nia może, z naszego punktu widzenia, stanowić przejaw tendencji rozwojowych każdej z wyodrębnionych przez nas instancji regulacji; tak więc samourzeczywistmenie w sferze popędo- wo-emocjonalnej może wyrażać się w tendencji do coraz bardziej wyrafinowanej konsumpcji, w Strukturze Ja — w tendencji do ekspansji wyrażonej np. wzrostem wpływów władzy, osiąganiem coraz to większej i szerszej społecznej akceptacji (np. w formie sławy), wzbogacaniem własnego obrazu i nadawaniem otoczeniu piętna swej indywidualności. W Sieci Operacyjnej dążenie do samorealizacji wyrażać się będzie doskonaleniem swych umiejętności i sprawności, a także w formie dzieł twórczych (por. rozdz. 4, pod- rozdz. Wieloznaczność pojęcia „rozwój osobowości”).

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn
error: Content is protected !!